METABOLİK SENDROM VEYA ÖLÜMCÜL DÖRTLÜ

         Kalp ve damar hastalıklarına neden olan hipertansiyon, şişmanlık, şeker hastalığı ve kan yağlarında yükseklik  gibi   hastalıkların  aynı kişide  birarada görülmesine metabolik sendrom veya metabolik travma denir. Bu duruma ‘insülin rezistans sendromu’ veya ‘sendrom X’ adı da verilir.

          Metabolik sendrom’un başlıca özelliği veya başlatıcı özelliği vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ miktarı artınca kanda insülin düzeyi artmakta ve sonunda insülin yüksekliğine bağlı olarak şeker hastalığı, kan yağlarında yükselme, tansiyon yükselmesi ve şişmanlık aynı kişide ortaya çıkmaktadır. Tedavi edilmezse öldürücü olan  bu hastalıkların hepsine birden mahşerin dört atlısı veya ölümcül orkestra adı verilmektedir. 

Metabolik sendromlu hastalarda karaciğer yağlanması, kanda ürik asit yüksekliği, kadınlarda polikistik over sendromu ve erkeklerde prostat büyümesi  de sık görülmektedir.

Bir kişide metabolik sendrom var diyebilmek için, o kişide aşağıda sıralanan bozuklukların bir arada bulunması  gerekir:

·        Erkek tipi şişmanlık (yağların karında birikmesi): Erkeklerde bel çevresinin 102 cm’den fazla olması, kadınlarda 88 cm’den fazla olması

·        Kanda  trigliserit  denen yağın  150 mg/dl den fazla olması

·        HDL kolesterol denen iyi kolesterolün  erkeklerde  kanda  40 mg/dl, kadınlarda  ise 50 mg/dl’den az olması

·        Tansiyon yüksekliği (Hipertansiyon) bulunması:  Büyük tansiyonun 13, küçük tansiyonun 8.5’ dan fazla  olması

·        Açlık kan şekerinin  100 mg/dl’ den fazla olması

Son zamanlarda metabolik sendromlu hasta sayısında giderek büyük bir artış görülmektedir.  ABD’de metabolik  sendromlu hasta sayısı,  orta yaşlardaki kişilerde %20-30’u  hatta son zamanlarda %40’ı bulmuştur. Ülkemizde de bu sıklıkta olduğu tahmin edilmektedir.

         Metabolik sendrom yaşam süresini kısaltan çok önemli bir sağlık sorunudur.

Metabolik sendrom’da karın bölgesindeki  yağları cilt altı bölgesine kaydırmak için bazı  ilaçlar (Roziglitazon veya pioglitazon gibi) kullanılmaya başlanmış ve iyi sonuçlar alınmıştır.

Polikistik over sendromu denen ve kadınlarda yumurtalarda kist, kilo alma, adet bozukluğu ve tüylenme ile kendini gösteren hastalık  metabolik sendrom yönünden büyük bir risk teşkil eder. Şişman ve yumurtalığında bu tür kistleri olan kadınlar mutlaka metabolik sendrom yönünden taranmalıdırlar.  Bu kadınlara şeker yükleme testi yapılmalı ve kan yağlarına bakılmalıdır. Polikistik over sendromu olan kadınlarda şeker hastalığı 3-7 kat  daha fazla görülür ve kalp ve damar hastalığı riski  de aynı şekilde yüksektir. Bu nedenle mutlaka kilo vermeli ve egzersiz yapmalıdırlar.

Sabah yorgunluğunuz varsa, gece uykudan kalkıp tatlı bir şeyler yemek istiyorsanız veya öğle yemeği sonrası yorgunluk ve halsizlik  oluyorsa insülin direnci olabilir. İnsülin direnci kalıtımsal olabildiği gibi öğün atlamak, hareketsizlik, şekerli ve unlu gıdaları fazla yemek ve şişmanlık nedeniyle  de oluşur. 

Metabolik sendrom’dan korunmak  ve kandaki insülin düzeyini azaltmak için karbonhidratlı gıdaları yani beyaz ekmek, tatlılar, kek ve  patates gibi şeker oranı yüksek gıdalar az yenmeli, tuz azaltılmalı, beyaz et, sebze ve meyve tüketimi artırılmalıdır. Ayrıca kilo vermek ve egzersiz yapmak da bizi bu hastalıktan korur.